Việc Chính phủ yêu cầu rà soát, hoàn thiện hai dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) và Luật Nhà ở (sửa đổi) đang đặt ra nhiều vấn đề quan trọng đối với hoạt động phát triển dự án. Đáng chú ý là cơ chế bảo đảm khoản 5% giá trị hợp đồng còn lại, điều kiện kinh doanh bất động sản trên quỹ đất thanh toán dự án BT, chuyển nhượng dự án và chính sách nhà ở cho thuê. Đây không chỉ là những nội dung cần hoàn thiện về pháp lý mà còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc vốn, tiến độ triển khai và hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp bất động sản.
Mục lục
1. Hoàn thiện pháp lý theo hướng tháo gỡ các điểm nghẽn của thị trường
Ngày 15/11/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và thành viên Chính phủ đối với hai dự thảo luật. Theo Thông báo số 586/TB-VPCP, Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan rà soát, hoàn thiện báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo trước khi trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét để kịp thời trình Quốc hội.
Đối với Luật Kinh doanh bất động sản, có 5 nhóm vấn đề được yêu cầu làm rõ: chuyển nhượng dự án; hoạt động của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; quỹ đất thanh toán cho dự án BT; chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; và khoản 5% giá trị thanh toán còn lại của người mua.
Đối với Luật Nhà ở, các nội dung cần rà soát gồm quyền sở hữu nhà ở của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, khu vực người nước ngoài được sở hữu nhà ở, nghĩa vụ nhà ở xã hội trong dự án thương mại, điều kiện bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm, ưu đãi nhà ở cho thuê không sử dụng vốn Nhà nước, tỷ lệ sở hữu căn hộ của người nước ngoài 30%, nhà ở tái định cư và quy định về công chứng.
Những nội dung này liên quan trực tiếp đến quyền giao dịch tài sản, nghĩa vụ tài chính, điều kiện đưa sản phẩm ra thị trường và khả năng khai thác dự án của doanh nghiệp.
2. Những con số đáng chú ý trong quá trình sửa đổi
Theo thông tin của Bộ Xây dựng, dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản gồm 10 chương, 61 điều, giảm 22 điều so với Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, vốn có 10 chương, 83 điều.
Tại phiên trình dự án luật ngày 22/10/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết dự thảo đề xuất cắt giảm 4/12 thủ tục hành chính; rà soát, tinh giản và rút ngắn thời gian thực hiện 7/12 thủ tục; đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa 9/31 điều kiện đầu tư kinh doanh. Đây là các chỉ tiêu được nêu trong quá trình xây dựng dự thảo, không phải kết quả cắt giảm đã hoàn tất.
Một nội dung đáng chú ý khác là cơ chế bảo đảm đối với 5% giá trị hợp đồng còn lại. Theo quy định hiện hành tại Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, bên bán không được thu quá 95% giá trị hợp đồng khi người mua chưa được cấp Giấy chứng nhận. Điểm được dự thảo xem xét bổ sung là cơ chế bảo đảm khoản 5% còn lại thông qua việc chuyển vào tài khoản phong tỏa hoặc theo thỏa thuận của các bên.
Ví dụ, với căn hộ trị giá 5 tỷ đồng, khoản 5% tương ứng 250 triệu đồng. Dù chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng giá trị sản phẩm, khoản tiền này có ý nghĩa trong việc bảo đảm quyền lợi người mua và trách nhiệm hoàn tất thủ tục pháp lý của chủ đầu tư.
Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất phân quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định việc chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản tại địa phương, thay cho thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ đối với các trường hợp thuộc phạm vi quy định hiện hành. Đây vẫn là phương án trong dự thảo, chưa phải thẩm quyền mới đã có hiệu lực.
3. Những thay đổi có thể tác động trực tiếp đến nhà phát triển dự án
3.1. Khoản 5% còn lại – thay đổi trong quản trị dòng tiền
Cơ chế bảo đảm khoản 5% có thể góp phần tăng trách nhiệm hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận và bảo vệ quyền lợi người mua. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần tính đến tác động của khoản tiền này đối với dòng tiền sau bàn giao.
Vấn đề quan trọng không chỉ là tỷ lệ 5%, mà còn là thời gian phong tỏa, điều kiện giải tỏa, trách nhiệm quản lý tài khoản và phương án xử lý khi phát sinh tranh chấp. Đây là những yếu tố cần được làm rõ trong quá trình hoàn thiện quy định và thỏa thuận giữa các bên.
3.2. Quỹ đất BT – cần làm rõ điều kiện đưa bất động sản vào kinh doanh
Đối với dự án bất động sản trên quỹ đất thanh toán cho dự án BT, dự thảo bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về điều kiện đưa bất động sản vào kinh doanh. Theo nội dung được trình Quốc hội, chủ đầu tư có thể đưa bất động sản vào kinh doanh khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính về đất đai hoặc thực hiện biện pháp bảo đảm bằng bảo lãnh theo quy định chi tiết của Chính phủ.
Với nhà đầu tư, giá trị quỹ đất thanh toán không đồng nghĩa với khả năng khai thác thương mại ngay. Doanh nghiệp vẫn cần đánh giá nghĩa vụ tài chính, điều kiện giao đất, tiến độ hoàn thiện pháp lý và khả năng đáp ứng điều kiện kinh doanh. Việc bảo đảm tính thống nhất giữa pháp luật về kinh doanh bất động sản, đất đai và đầu tư theo phương thức PPP có ý nghĩa quan trọng đối với tính khả thi của dự án.
3.3. Chuyển nhượng dự án và M&A – yêu cầu thẩm định năng lực, nghĩa vụ kế thừa
Nếu cơ chế chuyển nhượng dự án được hoàn thiện, doanh nghiệp có thêm phương án tái cấu trúc tài sản hoặc tiếp nhận dự án từ chủ đầu tư không còn khả năng triển khai.
Tuy nhiên, cần phân biệt chuyển nhượng dự án với M&A doanh nghiệp thông qua mua cổ phần hoặc phần vốn góp. Đây là những hình thức giao dịch có cấu trúc và hệ quả pháp lý khác nhau.
Trong cả hai trường hợp, việc thẩm định cần xem xét không chỉ giá trị quỹ đất và quy hoạch mà còn cả nghĩa vụ tài chính, tình trạng pháp lý, trách nhiệm với khách hàng và khả năng tiếp tục triển khai dự án.

4. Những vấn đề nhà đầu tư cần đặc biệt quan tâm
Từ các nội dung dự thảo và góc nhìn phát triển dự án, có thể rút ra 5 vấn đề đáng chú ý:
4.1. Pháp lý sau bàn giao
Hiệu quả dự án không chỉ được đánh giá tại thời điểm hoàn thành xây dựng mà còn phụ thuộc vào khả năng hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận cho người mua.
4.2. Chất lượng tài sản trong giao dịch M&A
Dự án có quỹ đất lớn chưa chắc là thương vụ hiệu quả nếu nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm pháp lý tồn đọng vượt quá khả năng xử lý của bên nhận chuyển nhượng.
4.3. Thời điểm khai thác quỹ đất BT
Cần đánh giá điều kiện đưa bất động sản vào kinh doanh, nghĩa vụ tài chính và chi phí vốn trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục, thay vì chỉ nhìn vào giá trị định giá quỹ đất.
4.4. Minh bạch dữ liệu bất động sản
Dự thảo bổ sung quy định về mã định danh điện tử và hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường. Các nội dung này được kỳ vọng hỗ trợ tra cứu, thẩm định tài sản và minh bạch hóa giao dịch; hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và quá trình triển khai.
4.5. Đa dạng hóa mô hình nhà ở
Việc rà soát chính sách ưu đãi nhà ở cho thuê và nghĩa vụ nhà ở xã hội cho thấy doanh nghiệp cần quan tâm hơn đến nhu cầu ở thực, khả năng chi trả và hiệu quả khai thác dài hạn.
5. Quản trị toàn bộ vòng đời dự án
Những nội dung đang được rà soát cho thấy hoạt động phát triển bất động sản cần được tiếp cận theo toàn bộ vòng đời tài sản, từ chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện pháp lý, xây dựng, kinh doanh đến bàn giao và xác lập quyền sở hữu cho khách hàng.
Đối với doanh nghiệp, điều này đòi hỏi ba thay đổi trong tư duy quản trị.
Thứ nhất, quản trị pháp lý phải đi trước tiến độ kinh doanh. Tình trạng pháp lý đất đai, nghĩa vụ tài chính và điều kiện chuyển nhượng cần được kiểm soát xuyên suốt quá trình triển khai dự án.
Thứ hai, mô hình tài chính cần tính đến cả nghĩa vụ sau bàn giao. Khoản 5% và thời gian hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận cần được phản ánh trong dự báo dòng tiền, kế hoạch trả nợ và phân bổ vốn.
Thứ ba, cơ cấu sản phẩm cần gắn với nhu cầu thị trường thực tế. Nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê có đặc điểm tài chính và phương thức khai thác khác nhau. Việc lựa chọn mô hình cần dựa trên vị trí, hạ tầng, khả năng chi trả và hiệu quả vận hành.
Kết luận
Việc hoàn thiện Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Nhà ở không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục mà còn hướng đến tăng tính thống nhất của hệ thống pháp luật và cải thiện khả năng vận hành thị trường. Cơ chế bảo đảm khoản 5% còn lại, điều kiện kinh doanh bất động sản trên quỹ đất BT và quy định về chuyển nhượng dự án là những nội dung có thể tác động đến dòng tiền, cấu trúc vốn và khả năng triển khai của chủ đầu tư.
Trong dài hạn, lợi thế cạnh tranh của nhà phát triển dự án không chỉ nằm ở khả năng sở hữu quỹ đất mà còn ở năng lực quản trị pháp lý, kiểm soát dòng tiền và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ trong toàn bộ vòng đời dự án.