Chuyển từ quản lý quy hoạch sang quản trị phát triển đô thị
TP.HCM đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết về các loại hình quy hoạch, hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, cũng như lĩnh vực kiến trúc trên địa bàn.
Theo hồ sơ đề xuất, việc xây dựng cơ chế riêng xuất phát từ đặc thù của TP.HCM với quy mô đô thị lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu phát triển hạ tầng, nhà ở ngày càng tăng.
Thực tế triển khai cho thấy quá trình lập và điều chỉnh quy hoạch tại thành phố vẫn có thể kéo dài. Việc cập nhật giữa các cấp quy hoạch đôi khi chưa đồng bộ, trong khi một số quy định chưa hoàn toàn phù hợp với yêu cầu quản lý một đô thị đặc biệt.
Trên cơ sở đó, TP.HCM định hướng thay đổi cách tiếp cận, trong đó quy hoạch không chỉ đóng vai trò kiểm soát không gian mà còn trở thành công cụ điều phối các lĩnh vực liên quan như giao thông, đất đai, đầu tư, hạ tầng và phát triển kinh tế.
Đơn giản hóa quy trình, kỳ vọng rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là việc rà soát các thủ tục trong lĩnh vực quy hoạch theo hướng giảm những bước không cần thiết.
Theo đánh giá của UBND TP.HCM, cơ chế đề xuất không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính mà tập trung rút gọn hoặc loại bỏ một số quy trình đang được thực hiện.
Các thay đổi đáng chú ý gồm:
- Không thực hiện thủ tục lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ đối với quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết.
- Giảm yêu cầu về sự phù hợp quy hoạch khi xem xét một số dự án đầu tư.
- Cho phép triển khai đồng thời một số thủ tục quy hoạch thay vì phải hoàn tất lần lượt từng bước.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo ra quy trình linh hoạt hơn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân giảm thời gian chờ đợi trong quá trình chuẩn bị đầu tư.
Đối với doanh nghiệp bất động sản, tác động đáng chú ý có thể nằm ở việc rút ngắn thời gian hoàn thiện hồ sơ và xử lý các vấn đề liên quan đến quy hoạch trước khi dự án bước sang các giai đoạn tiếp theo.
Những nhóm dự án có thể được áp dụng cơ chế linh hoạt
Dự thảo cũng đề xuất cơ chế xử lý linh hoạt đối với một số loại dự án có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển đô thị.
Trong một số trường hợp, TP.HCM có thể xem xét phê duyệt hoặc điều chỉnh quy hoạch chi tiết khác với định hướng tại quy hoạch phân khu hoặc quy hoạch chung mà chưa phải thực hiện ngay việc điều chỉnh quy hoạch cấp cao hơn.
Các nhóm dự án được đề cập gồm:
- Dự án đầu tư quy mô lớn, có tính chất quan trọng.
- Dự án phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê.
- Dự án xây dựng khu tái định cư.
- Công trình giáo dục, y tế và trụ sở cơ quan hành chính.
- Các dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết khu vực đô thị.
Đây đều là những nhóm công trình gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển hạ tầng, nhà ở và nâng cấp chất lượng không gian đô thị.
Nếu cơ chế được áp dụng, các dự án đang gặp khó khăn do sự không đồng bộ giữa quy hoạch các cấp có thể có thêm phương án xử lý, thay vì phải chờ hoàn tất toàn bộ quy trình điều chỉnh quy hoạch cấp trên.
TOD và các khu vực gắn với hạ tầng giao thông được quan tâm
Bên cạnh cải cách thủ tục, dự thảo còn đặt vấn đề đổi mới phương thức phát triển không gian đô thị.
Theo định hướng được đưa ra, các mô hình phát triển đô thị hiện đại ngày càng chú trọng tính đa trung tâm, gắn phát triển đô thị với giao thông công cộng, khai thác không gian ngầm và không gian trên cao, đồng thời tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu.
Trong đó, TOD (Transit-Oriented Development – phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) là một hướng tiếp cận được TP.HCM quan tâm.
Các khu vực nằm gần tuyến metro, đầu mối giao thông quan trọng hoặc những nơi được định hướng trở thành trung tâm đô thị mới có thể được xem xét điều chỉnh quy hoạch cục bộ trong những trường hợp phù hợp.
Nếu được triển khai đồng bộ với đầu tư hạ tầng, cơ chế này có thể tạo điều kiện để khai thác hiệu quả hơn giá trị không gian quanh các tuyến giao thông công cộng và thúc đẩy hình thành những khu vực phát triển mới.
Quản lý quy hoạch dựa trên dữ liệu số
Một nội dung khác được nhấn mạnh là tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng đi kèm trách nhiệm giải trình và yêu cầu đồng bộ giữa quy hoạch với đất đai, đầu tư, xây dựng và kiến trúc.
Để hỗ trợ phương thức quản lý này, TP.HCM đang phát triển hệ thống GIS số hóa dữ liệu quy hoạch. Nền tảng này có thể hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc tra cứu, đối chiếu và rà soát thông tin quy hoạch, qua đó hạn chế tình trạng thiếu thống nhất giữa các nguồn dữ liệu.
Song song với chuyển đổi số, thành phố cũng định hướng quản lý kiến trúc theo hướng bền vững, khuyến khích công trình xanh, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ cảnh quan sông, rạch cùng các không gian mặt nước.
Cơ chế mới có thể tạo thêm dư địa cho thị trường bất động sản
Nếu được thông qua và triển khai theo đúng định hướng, cơ chế quy hoạch mới có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án tại TP.HCM.
Trọng tâm không chỉ là giảm số lượng thủ tục, mà còn hướng đến cách thức xử lý linh hoạt hơn đối với những trường hợp cần điều chỉnh cục bộ, đồng thời vẫn duy trì yêu cầu kiểm soát về quy hoạch, kiến trúc và phát triển hạ tầng.
Đối với thị trường bất động sản, việc giảm thời gian xử lý các điểm nghẽn về quy hoạch có thể tác động đến tiến độ đưa quỹ đất vào phát triển, kế hoạch đầu tư của doanh nghiệp và khả năng hình thành nguồn cung mới.
Về dài hạn, nếu quy hoạch, hạ tầng giao thông, đất đai và đầu tư được kết nối trên cùng một nền tảng quản lý, TP.HCM có thêm cơ sở để tổ chức lại không gian đô thị và thúc đẩy các khu vực tăng trưởng mới.
Le Trieu