Mặt bằng lãi suất cho vay nhích mạnh: Thời kỳ “tiền rẻ” đang dần khép lại

Theo báo cáo mới nhất từ Mirae Asset, lãi suất cho vay bình quân tại 12 ngân hàng thương mại đã tăng khoảng 170 điểm cơ bản (tương đương 1,7%) vào cuối quý I/2026 so với mức đáy ghi nhận vào giữa năm 2025. Diễn biến này cho thấy mặt bằng lãi suất đang đảo chiều khá nhanh, trong bối cảnh chưa đầy một năm trước thị trường vẫn duy trì chính sách tiền rẻ nhằm hỗ trợ quá trình phục hồi kinh tế hậu COVID-19.

Lãi suất cho vay tăng nhanh hơn đà huy động

Theo Mirae Asset, xu hướng tăng lãi suất bắt đầu hiện rõ từ cuối năm 2025, khi hàng loạt ngân hàng đồng loạt nâng lãi suất huy động để cải thiện thanh khoản và đáp ứng nhu cầu tín dụng đang phục hồi trở lại.

Điểm đáng chú ý nằm ở việc lãi suất cho vay tăng nhanh hơn nhiều so với chi phí vốn đầu vào. Cụ thể, trong khi lãi suất huy động chỉ nhích khoảng 100–125 điểm cơ bản (1–1,25%), lãi suất cho vay đã tăng tới 170 điểm cơ bản (1,7%), cao hơn mức thị trường kỳ vọng ban đầu khoảng 50–70 điểm cơ bản (0,5–0,7%).

Theo giới phân tích, diễn biến hiện nay phản ánh áp lực chi phí vốn cũng như nhu cầu bảo toàn biên lợi nhuận của các ngân hàng đang lớn hơn dự kiến trước đó. Điều này đồng thời làm gia tăng lo ngại về khả năng hình thành một chu kỳ tăng lãi suất diện rộng nếu thiếu các biện pháp điều tiết phù hợp từ cơ quan quản lý.

Trong bối cảnh đó, động thái phát tín hiệu ổn định mặt bằng lãi suất từ đầu tháng 4/2026 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được xem là bước đi cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ những biến động mang tính cục bộ tại một số ngân hàng lan rộng ra toàn hệ thống.

Theo Mirae Asset, cơ quan điều hành đang lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn, cho phép thị trường tự cân bằng trong giai đoạn áp lực vốn gia tăng mạnh vào cuối năm 2025, nhưng cũng tránh can thiệp quá sâu để không tạo ra những xáo trộn về tâm lý và kỳ vọng trên thị trường tài chính.

Giới phân tích cho rằng thông điệp của nhà điều hành là mặt bằng lãi suất hiện tại đã tương đối phù hợp với bối cảnh kinh tế vĩ mô, đồng thời cần thêm thời gian để đánh giá tác động thực tế trước khi cân nhắc các bước nới lỏng tiếp theo hoặc để lãi suất vận động hoàn toàn theo cơ chế thị trường.

Thời kỳ “tiền rẻ” dần khép lại

Theo báo cáo, việc lãi suất huy động tăng trở lại được xem là bước điều chỉnh cần thiết để củng cố thanh khoản và tạo nền tảng ổn định hơn cho tăng trưởng tín dụng trong giai đoạn tới.

Bên cạnh áp lực thanh khoản trong nước, thị trường còn chịu ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài như biến động tỷ giá và chính sách tiền tệ toàn cầu. Theo Mirae Asset, việc Federal Reserve có thể duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn kỳ vọng, cùng những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, đang khiến áp lực lên tỷ giá vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt hoàn toàn.

Từ cuối năm 2025 đến nay, mặt bằng lãi suất huy động đã tăng đáng kể và dần quay về vùng tương đương giai đoạn giảm lãi suất hỗ trợ phục hồi kinh tế sau đại dịch. Diễn biến này cho thấy nguồn tiền trong hệ thống ngân hàng không còn ở trạng thái dồi dào như trước.

Tính đến cuối tháng 3/2026, tăng trưởng tiền gửi toàn hệ thống chỉ đạt khoảng 0,8%, thấp hơn khá nhiều so với mức tăng tín dụng khoảng 2,4%. Khoảng chênh lệch này phản ánh áp lực thanh khoản vẫn đang hiện hữu, đặc biệt ở nhóm ngân hàng có tốc độ mở rộng tín dụng cao.

Theo Mirae Asset, mặt bằng lãi suất huy động hiện vẫn thấp hơn khoảng 10–30 điểm cơ bản so với kỳ vọng trước đây của thị trường, cho thấy dư địa tăng nhẹ vẫn còn nếu nhu cầu tín dụng tiếp tục cải thiện trong nửa cuối năm.

Lãi vay tăng trong bối cảnh tín dụng bất động sản chững nhịp

Mặt bằng lãi suất tăng cao đang tạo tác động rõ rệt lên nhu cầu vay mua nhà cũng như dòng tín dụng chảy vào thị trường bất động sản.

Theo Mirae Asset, tín dụng bán lẻ và các khoản vay cá nhân đang có dấu hiệu chững lại khi giá nhà vẫn neo ở mức cao, thanh khoản thị trường suy giảm và chi phí vay vốn tăng nhanh trong thời gian ngắn.

Ở chiều ngược lại, các ngân hàng cũng trở nên thận trọng hơn với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, trong đó bất động sản tiếp tục là nhóm được kiểm soát tín dụng chặt chẽ.

Áp lực chi phí vốn không chỉ xuất hiện ở kênh tín dụng ngân hàng mà còn thể hiện rõ trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong quý I/2026, nhóm doanh nghiệp bất động sản đã phát hành khoảng 11.200 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất phổ biến dao động từ 11–14,5%, cao hơn đáng kể so với vùng 8–12% của giai đoạn trước.

Theo giới phân tích, điều này cho thấy các doanh nghiệp bất động sản đang phải chấp nhận mức lãi suất cao hơn để tiếp cận nguồn vốn, trong bối cảnh cả ngân hàng lẫn nhà đầu tư trái phiếu đều có xu hướng phòng thủ và thận trọng hơn với rủi ro thị trường.

Ngân hàng siết quản trị rủi ro, đặt an toàn hệ thống lên hàng đầu

Song hành với xu hướng tăng lãi suất, định hướng điều hành tín dụng cũng đang có sự thay đổi rõ rệt.

Theo Mirae Asset, đến cuối quý I/2026, tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt gần 19,2 triệu tỷ đồng, tăng 3,18% so với cuối năm 2025. Dù thấp hơn cùng kỳ năm trước, tốc độ tăng này vẫn vượt hạn mức tăng trưởng ban đầu được giao cho nhiều ngân hàng.

Trong nhóm ngân hàng niêm yết, tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 3,6%, với một số nhà băng ghi nhận mức tăng nổi bật như VPBank tăng 10,3%, HDBank tăng 8%, Vietcombank tăng 4,8% và MBBank tăng 3,3%.

Tuy nhiên, khác với những năm trước, hạn mức tín dụng hiện được phân bổ đều hơn theo từng quý thay vì nới mạnh ngay từ đầu năm. Diễn biến này cho thấy cơ quan điều hành đang ưu tiên sự cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với việc kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và đảm bảo thanh khoản cho toàn hệ thống ngân hàng.

Mirae Asset hiện vẫn giữ dự báo tăng trưởng tín dụng năm 2026 ở mức 14,5%, thấp hơn nhẹ so với mục tiêu định hướng ban đầu.

Nợ xấu có dấu hiệu tăng trở lại

Báo cáo cũng cho thấy chất lượng tài sản của nhiều ngân hàng đang chịu áp lực rõ nét trong bối cảnh chi phí vốn tăng nhanh, trong khi tốc độ mở rộng tín dụng có dấu hiệu chậm lại.

Tỷ lệ nợ xấu của nhóm ngân hàng niêm yết đã tăng lên mức 2,01% trong quý I/2026, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm xuống còn khoảng 79,5% -mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Theo Mirae Asset, các ngân hàng nhiều khả năng sẽ phải đẩy mạnh trích lập dự phòng trong thời gian tới, đặc biệt khi dư nợ ở nhóm khách hàng doanh nghiệp và lĩnh vực bất động sản ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu tín dụng.

Dù vậy, công ty chứng khoán này cho rằng động thái định hướng ổn định mặt bằng lãi suất từ đầu tháng 4 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ góp phần giảm bớt nguy cơ phát sinh thêm nợ xấu trong ngắn hạn.

Trong bối cảnh mới, Mirae Asset cho rằng ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn tái thiết nền tảng toàn hệ thống, nơi trọng tâm không còn nằm ở mục tiêu tăng trưởng nhanh mà chuyển sang ưu tiên sự ổn định, an toàn và phát triển bền vững trong dài hạn.

Nguồn: CafeLand